Home > Employment Relations > Ending the employment relationship > Restructuring and redundancy > Protection in special circumstances

HE KAIWHAKAPAIPAI WHARE, HE KAIWHAKATAKA KAI RĀNEI KOE? HE KAITIAKI TŪRORO, KAIHOROI KĀKAHU, KAITIAKI WHARE RĀNEI KOE?

Mehemea āe, tērā pea he mana anō ōu i te mahi.

Ka taea pea e koe te mahi anō mō tētahi atu kaitukumahi ahakoa kua hokona atu te umanga kei roto koe e mahi ana, kua kore rānei te kirimana mō te mahi e mahi ana koe.

Mehemea ka pā mai pea tēnei whakarerekētanga ki a koe, kimihia ētahi atu mōhiohio e pā ana ki ōu mana. Whakapā atu ki tō uniana, ki te Tari Mahi rānei mā te ipurangi www.dol.govt.nz, waea mai rānei i ngā hāora mahi 0800 20 90 20.

Kei a wai ēnei atu mana i te mahi?

Āhea ēnei ka pā mai?

He aha ōu mana?

I ēnei āhuatanga:

Kāore ēnei mana e aukati i a koe ki te kōrero me tō kaitukumahi o nāianei e pā ana ki ētahi atu mahi māu kei a rātou.

He aha ngā mōhiohio me tuku ki a koe?

Ko ngā mōhiohio me tuku ki a koe ko:

Me tuku e tō kaitukumahi he wā ki a koe e whai māramatanga me te whai whakaaro ano ki ngā mōhiohio, me te kimi kōrero āwhina mai i te uniana, i tētahi kaitohutohu rānei.

Ka aha mehemea ka whakawhiti ahau?

Ka whiwhi tonu koe i ngā utu, i ngā whakamatuatanga me ngā āhuatanga kei tō mahi, me ngā whakaritenga e pā ana ki ngā hāora mahi. Mā tō whakaae rā anō e āhei tō kaitukumahi hou ki te whakarerekē i ō āhuatanga.

Ka pēhea aku tikanga whakamatuatanga māuiui me ngā rā whakatā?

Mehemea ka whakawhiti koe ki tētahi kaitukumahi hou, ka mau tonu i a koe ō whakamatuatanga māuiui, whakamatuatanga ā-tau, me ētahi atu whakamatuatanga whakatā e whakawhiwhia atu ki a koe e tō kaitukumahi o nāianei. Kāore e taea e tō kaitukumahi o nāianei te utu i a koe mō ētahi ohaoha ka riro i a koe i mua i tō whakawhititanga ki te kaitukumahi hou, pēnei i te utu whakatā.

Ka pēhea taku kirimana kaimahi?

Mehemea ka whakawhiti koe, ka mau tonu ki a koe tō kirimana kaimahi o nāianei. Ka noho hei kirimana kaimahi i waenganui i a koe me tō kaitukumahi hou. Ina tātaihia tō āheinga ki ngā ohaoha e takoto ana i tō kirimana, ka manaakitia koe me te mea nei kāore tō mahi i mutu. Nō reira mehemea ka whakawhiti koe, ka mau tonu ki a koe ngā whanaketanga ki ngā ohaoha kua taea e koe, arā, ngā whakamatuatanga mahi roa, utu mahi motuhake, whakamatuatanga mātuatanga rānei.

Ka pēhea taku kirimana ā-tōpū me taku mema uniana?

Mehemea kei raro koe i tētahi kirimana ā-tōpū, ka uru tō kaitukumahi hou ki roto i te kirimana ā-tōpū. Kei a koe tonu te tikanga ki te noho i roto i tō uniana.
Ina whakaritehia anō tō kirimana ā-tōpū, mā kōrua ko tō uniana e whakatau mehemea ka noho tonu koe, kāore rānei ki raro i te kirimana ā-tōpū. Me kōrero koe ki tō uniana mō tēnei take.

Ka pēhea mehemea ka wehe ahau i te mahi i muri i taku whakawhititanga?

Ka whiwhi koe i te utu whakatā me ētahi atu utu me te mea nei kua mahi koe mā te kaitukumahi hou i ngā wā katoa.

Ka pēhea mehemea ka whakawhiti ahau, ā, ka hapaina ahau i muri tata atu?

Me whai tō kaitukumahi hou i tētahi hātepe tōkeke i mua i te whakataunga ki te hapa i a koe. Ko tēnei huarahi ko te kōrero ki a koe (me tō uniana, mehemea he mema uniana koe) mō ētahi atu huarahi i tua atu i te hapanga.

Mehemea ka hapaina koe, e āhei ana koe ki ngā ohaoha hapanga kei tō kirimana kaimahi, ka tātaihia mehemea kua mahi koe mā tō kaitukumahi hou i ngā wā katoa. Mehemea kāore he wāhanga o tō kirimana kaimahi mō te hapanga i roto i te whakahoutanga umanga, me whakariterite kōrua ko tō kaitukumahi i ngā ohaoha hapanga. Mehemea kāore e tatū i a kōrua ko tō kaitukumahi, ka taea e koe te tono mā te Mana Whanaungatanga Mahi e whakatau ēnei māu.

Ka pēhea mehemea kāore ahau e pīrangi ki mahi te mō te kaitukumahi hou?

Ka taea e koe te kōwhiri kia kaua e whakawhiti ki te kaitukumahi hou. Mehemea kāore koe e pīrangi ki te whakawhiti, kōrero ki tō kaitukumahi o nāianei mō ngā huarahi ki te kimi mahi māu i roto i tō rātou umanga. Mehemea i muri i te kōrerotanga mō ngā āheitanga, kāore he mahi e taea e koe, kāore rānei koe e pīrangi ki te mahi i ētahi atu mahi kua hōmai, tērā pea ka hapaina koe e tō kaitukumahi o nāianei. Mehemea ka pēnei tērā pea ka āhei koe ki ngā ohaoha hapanga mehemea kei roto ēnei i tō kirimana kaimahi, ā, mehemea kei roto i te kirimana e mea ana ka whakaratohia ngā ohaoha i tēnei tūāhuatanga hapanga.

Ka pēhea mehemea ka mahi ki ngā wāhi mahi e rua neke atu mō taku kaitukumahi o nāianei, ēngari kotahi noa iho te wāhi mahi kei te whakarerekēhia?

Mehemea ka riro te kirimana a tō kaitukumahi mō te mahi e mahi ana koe i tētahi wāhi mahi, ēngari kāore he whakarerekē i ētahi atu wāhi mahi kei roto koe e mahi ana:

Ka pēhea mehemea he kirimana kaimahi wā pūmau tāku?

Mehemea ko te tikanga o te wā o tō kirimana kaimahi wā pūmau ka mutu tō mahi i taua wā tonu o te whakahoutanga, tērā pea he mana tonu tōu ki te whakawhiti ki te kaitukumahi hou. Ka pērā mehemea ko te take o te kirimana wā pūmau kua hono ki te mutunga o tētahi kirimana ratonga, i runga rānei i te mōhio mō te whakahoutanga.

Mehemea ka kirimanahia atu tāu mahi, ā, ka whakawhiti koe ki te kaitukumahi hou, ko te wā pūmau o tō kirimana kaimahi me tō kaitukumahi hou ka ōrite ki te roa o te kirimana kua tukuna ki tō kaitukumahi hou. Ka pēnei tonu ahakoa riro atu ki tētahi atu umanga te kirimana mō tāu mahi.

Mehemea ka tūturu te rironga o te mahi i tō kaitukumahi hou (nā te mea i hokona te umanga, i riro rānei mā te kaihoko tonu) ka noho koe hei kaimahi tūturu.
Mehemea ko te take o tō kirimana wā pūmau kāore i te hono ki tētahi kirimana, whakahoutanga rānei, ka taea anō e koe te kōwhiri ki te whakawhiti. Heoi anō ka mutu te wā pūmau hei te wā, hei te āhuatanga rānei kua tohua ki te kirimana wā pūmau.

He aha te kaimahi whakataka kai?

Kāore he whakamārama ā-ture mō tēnei kīanga. Ko ngā mea e whakaarohia ana he kaimahi whakataka kai (ā, e āhei ana ki ētahi atu haumaru mahi) kei runga i ngā āhuatanga o tēnā wāhi mahi, o tēnā tūranga mahi.

Ko te koronga ko te whakarato haumaru ki ngā kaimahi e mōrea ana kei tukitukingia rātou i te wā e whakawhitihia ngā kirimana i roto i ngā whakahoutanga.
Hei tauira, kāore e kore ka haumarutia he kaimahi o tētahi umanga whakataka kai ka whakataka kai i tētahi wharekai taunga wakarererangi. Ko tōna tikanga ina whakatau te taunga wakarererangi ki te whakarerekē i te kaiwhakarato ka whakahaere i tōna wharekai, me whai mana ngā kaimahi a te kaiwhakarato ki te whakawhiti nā te mea kua pā ki ō rātou mahi.

Mō ētahi atu mōhiohio ko wai tētahi kaimahi ratonga whakataka kai, whakapā atu ki te Tari Mahi mā te ipurangi www.dol.govt.nz, waea mai rānei i ngā hāora mahi 0800 20 90 20.

He aha ngā āwhina ka taea e ahau?

He mana ā-ture ēnei ā, kāore e taea e tō kaitukumahi te whai kia tukua e koe. Mehemea kei te whakahaere he whakarerekētanga i tō mahi, ā, e whakapono ana koe he whakarerekē e kōrerotia ana i tēnei pukapuka, ka taea e koe te whiwhi āwhina ki te:

Ki hea tiki āwhina ai?

He ārahi noa iho tēnei pukapuka, ehara i te mea e tika ana mō ngā āhuatanga katoa. Kaua e whakamahia hei whakakapinga mō te tohutohu a-ture, mō ngā tohutohu matatau rānei.

Mō ētahi atu pārongo me te tohutohu

Ki te kore koe e kite i te whakautu ki tō pātai, ā, kei te pīrangi i ētahi pārongo anō, tohutohu rānei, waea mai koa ki 0800 20 90 20, haere rānei ki tā mātou paetukutuku I www.ers.dol.govt.nz.

Kia mahara: Hei whakarāpopoto, kei te kōrero noa tēnei pānui meka mō ngā raruraru ka puta noa mai. E kore ia e whakautu i ngā pātai katoa, nā reira kaua e whakamahi hei whakakapi mō te ture me te tohutohu ā-ture. Ehara i te Tari Mahi te kawenga mō ngā hua o tētahi mahi ka mahia i runga i ngā kōrero o tēnei pānui, mō tētahi hē rānei, mō tētahi mea rānei i mahue.